SHËRBIMET E NATYRËS

Usluge prirode

Ekosistemet natyrore dhe bimët dhe kafshët në to u ofrojnë njerëzve shërbime të cilat do të ishin të vështira për t’u dyfishuar në rast të humbjes së tyre.

Shërbimet e natyrës, ose shërbimet e ekosistemit, përcaktohen si "dobitë të cilat ekosistemet ua ofrojnë njerëzve" (FAO). Ato drejtpërdrejt ose tërthorazi ndikojnë në mbijetesën e njerëzve dhe në cilësinë e jetës së tyre. Njerëzit ndonjëherë harrojnë se sa natyra dhe biodiversiteti janë të rëndësishëm për funksionimin e tyre të përditshëm. Ushqimi, veshja, strehimi, transporti, barnat dhe energjia janë produkte ose shërbime të ekosistemeve të ndryshme.

Planeti Tokë do të humbasë deri në 50% të llojeve të egra të bimëve dhe të kafshëve deri në gjysmën e këtij shekulli (Konferenca Biologjike e Zhdukjes, 2017)

Fushat bujqësore varen në masë të madhe nga shërbimet e ekosistemit, të cilat i ofrojnë ekosistemet natyrore. Këto shërbime përfshijnë pjalmimin, kontrollin biologjik të organizmave të dëmshëm për bujqësi dhe pylltari, mirëmbajtjen e strukturës së dheut dhe të pjellorisë, shërbimet hidrologjike dhe shumë shërbime të tjera. Hulumtimet tregojnë se vlera e këtyre shërbimeve të ekosistemit për bujqësi është e madhe.

Ekosistemet bujqësore të qëndrueshme të menaxhuara mirë jo vetëm që sigurojnë ushqim, por gjithashtu sigurojnë shumë dobi të tjera për fermerët, llojet e egra të bimëve dhe të kafshëve dhe për të gjithë shoqërinë.

Ekzistojnë katër grupe themelore të shërbimeve të ekosistemit në lidhje me rëndësinë e tyre për njerëzit:

SHËRBIMET
E FURNIZIMIT

Lidhen me lëndët e para të marra drejtpërdrejt nga ekosistemi

SHËRBIMET E FURNIZIMIT

Uji, ushqimi dhe burimet mjekësore janë disa prej materialeve të papërpunuara që njerëzit marrin drejtpërdrejt nga ekosistemet e ndryshme. Shumë nga shërbimet e këtij grupi kontribuojnë në ekzistencën eatyre produkteve që gjenden në treg dhe me të cilat tregtohet. Përveç kësaj, në shumë zona rurale, familjet fshatare janë drejtpërdrejt të varura nga këto shërbime, të cilat u sigurojnë mjete për të jetuar. Këto shërbime të ekosistemit kanë një ndikim të drejtpërdrejtë në qëndrueshmërinë e shumë komuniteteve rurale.


Ushqim

Praktikisht, të gjitha ekosistemet sigurojnë kushte për rritjen dhe mbledhjen e ushqimit, si dhe për gjuetinë dhe peshkimin. Nga të gjitha shërbimet e ekosistemit, prodhimi i ushqimit është i vetmi që tregon një trend konstant të rritjes në historinë e re. Sidoqoftë, tani dihet se dobitë në prodhimin bujqësor dhe në produktivitet shpesh shoqërohen me efekte negative në bazën e burimeve natyrore që na japin shërbime të ekosistemit, duke përfshirë dhe ushqimin. Një degradim i mëtejshëm i ekosistemeve si një bazë e burimeve naytrore për bujqësi, rrezikon potencialin e prodhimit të ushqimit në të ardhmen.


UJË

Pa ujë nuk ka jetë. Ekosistemet luajnë një rol vital në sigurimin e rrjedhjes së ujit dhe akumulimin e ujit të freskët. Trupat ujorë që nuk kanë përmbajtje të lartë kripe quhen ekosisteme të ujërave të ëmbla dhe përfshijnë liqene, lumenj dhe përrenj. Në nivelin global, uji i ëmbël gjendet kryesisht në gjendje të ngrirë në formën e akullnajës ose si lagështi e tokës. Uji i ëmbël nuk është i rëndësishëm vetëm për mbijetesën e njerëzve, por edhe për mbijetesën e të gjitha llojeve ekzistuese të kafshëve dhe të bimëve. Drithërat, për shembull, kryesisht varen nga uji. Kjo mbështetet nga fakti se pothuajse 60% e të gjitha ujërave nëntokësore në botë përdoren për ujitje të sistemeve bujqësore në të cilat kultivohen drithërat.


Burimet mjekësore

U Në shumë ekosisteme natyrore rriten lloje të ndryshme të bimëve dhe të kërpudhave që ofrojnë ilaçe për shumë probleme shëndetësore. Shumë lloje përdoren në mjekësinë bashkëkohore dhe tradicionale, si dhe në industrinë farmaceutike. Kudo në botë (si në vendet në zhvillim, ashtu edhe në vendet e zhvilluara) ka një interes në rritje për bimët mjekësore dhe aromatike që lidhen me përdorimin e tyre, kultivimin, ruajtjen dhe përdorimin e qëndrueshëm. Zonat e mëdha me bar, të tilla si livadhet dhe kullotat, përfaqësojnë një habitat për shumë lloje të bimëve mjekësore dhe të erëzave. Shfrytëzimi i tepërt ose braktisja e këtyre ekosistemeve natyrore çon në humbjen e shumë ilaçeve natyrore.

SHËRBIMET
E RREGULLIMIT

Lidhen me rregullimin e proceseve të ekosistemit

SHËRBIMET E RREGULLIMIT

Ekosistemet sillen si rregullatorë të proceseve të caktuara në natyrë. Mirëmbajtja e cilësisë së ajrit dhe të tokës, parandalimi i përmbytjeve, kontrolli i sëmundjeve ose pjalmimi i frutave dhe i perimeve janë vetëm disa nga shërbimet rregullatore të ofruara nga ekosistemet.


Mirëmbajtja e cilësisë së mirë të ajrit në nivelin vendor

Ekosistemet ndikojnë në klimën vendore dhe në cilësinë e ajrit. Për shembull, pemët sigurojnë hijen, ndërsa pyjet ndikojnë në disponueshmërinë e ujit në nivelin vendor dhe rajonal. Pemët dhe bimët e tjera gjithashtu luajnë një rol të rëndësishëm në rregullimin e cilësisë së ajrit, duke hequr ndotësit nga atmosfera. Ajri i ndotur mund të ketë një ndikim shumë negativ në shëndetin e njeriut dhe në të mbjellat bujqësore në pikëpamjen e zvogëlimit të rendimenteve dhe të zhvillimit të sëmundjeve. Shumë lloje të bimëve të egra, si dhe kulturat bujqësore, kanë potencialin për pastrimin e ajrit. Për shembull, linjat e halorëve buzë arës mund të mbrojnë fermerin nga pesticidet nga arat e afërta.


Trajtimi i ujërave të zeza

Ekosistemi kao što su vlažna područja filtriraju tečni otpad. Ova područja, zahvaljujući svojoj strukturi utiču na razlaganje otpada kroz biološku aktivnost mikroorganizama, a takođe eliminišu štetne patogene. Poljoprivredni otpad je veliki izvor zagađenja voda. Rad na smanjenju otpadnih voda može pomoći da se smanji pritisak na ekosisteme. Poljoprivredni sistemi takođe mogu biti dizajnirani tako da smanjuju upotrebu poljoprivrednih hemikalija koje mogu završiti u vodnim telima.


Parandalimi i erozionit dhe mirëmbajtja e pjellorisë së tokës

Mbulesa e bimësisë parandalon erozionin e tokës dhe siguron pjellorinë e saj nëpërmjet proceseve natyrore biologjike, siç është fiksimi i azotit. Erozioni i tokës është faktor kyç në procesin e degradimit të tokës dhe shkretëtirëzimit. Simptomat e degradimit të tokës janë të shumta dhe përfshijnë reduktimin e pjellorisë, zhvillimin e aciditetit, alkalizimin, keqësimin e strukturës së dheut, erozionin e përshpejtuar, humbjen e lëndës organike dhe të biodiversitetit.


Pjalmim

Pjalmimi i bimëve nga kafshët (pollinatorët ose pjalmuesit) është një shërbim i ekosistemit i ofruar kryesisht nga insektet, ndërsa në zonat tropikale edhe nga disa zogj dhe lakuriqë të natës. Në ekosistemet bujqësore, pjalmuesit janë vendimtarë për pemëtarinë, prodhimin e hortikulturës dhe të foragjereve, si dhe për prodhimin e farave.

Siguria dhe shumëllojshmëria e ushqimit, të ushqyerite njerëzve dhe çmimet e ushqimit mbështeten fuqishëm te pjalmuesit, dhe pjalmimi si një nga shërbimet më të rëndësishme të ekosistemit është nën presion të madh të praktikave bujqësore të paqëndrueshme, siç është shndërrimi i habitateve natyrore në tokë bujqësore, kultivimi i monokulturave ose përdorimi i tepërt i pesticideve.

Pjalmues si bletët, zogjtë dhe lakuriqët e natës kanë ndikim në 35% të prodhimit botëror të të mbjellave, duke rritur rezultatet e prodhimit bujqësor nga rreth 75% të kulturave kryesore ushqimore në mbarë botën.

SHËRBIMET
E MBËSHTETJES

Lidhen me shërbimet shoqëruese që janë baza e ekzistencës së të gjitha shërbimeve të tjera të ekosistemit

USLUGE PODRŠKE

Ruajtja e larmisë së llojeve të egra të kafshëve dhe të bimëve dhe sigurimi i hapësirës jetësore për jetën e tyre janë shërbimet shoqëruese të ekosistemit ose shërbimet mbështetëse. Ato janë gjithashtu baza e të gjitha ekosistemeve dhe të ekzistencës së shërbimeve të tyre.


Habitatet për lloje të egra

Ekosistemet sigurojnë një hapësirë jetese për bimët dhe kafshët; ato gjithashtu mirëmbajnë një larmi të proceseve komplekse, të cilat janë përgjegjëse për ekzistencën e të gjitha shërbimeve të tjera të ekosistemit.

Ekosistemet sigurojnë një hapësirë jetese për bimët dhe kafshët; ato gjithashtu mirëmbajnë një larmi të proceseve komplekse, të cilat janë përgjegjëse për ekzistencën e të gjitha shërbimeve të tjera të ekosistemit. Nëse menaxhohen mirë, ato mund të ndikojnë në rritjen e biodiversitetit dhe të japin rendimente të larta të prodhimeve bujqësore, duke siguruar njëkohësisht prodhimin bujqësor afatgjatë dhe të qëndrueshëm.


Mirëmbajtja e larmisë gjenetike

Larmia gjenetike (larmia e gjeneve të llojeve të ndryshme, të llojeve të popullatave të ndryshme, si dhe të një lloji brenda të njejtës popullate) i referohet diversitetit (shumëllojshmërisë) të racave të ndryshme, përktësisht të varieteteve të bimëve dhe të kafshëve, dhe siguron themelin për një përshtatje të mirë të kafshëve dhe të bimëve me kushtet vendore në të cilat jetojnë, si dhe për ekzistencën e një baze për zhvillimin e të mbjellave komerciale dhe të prodhimit blegtoral.

Ekosistemet natyrore sigurojnë burime të rëndësishme gjenetike përmes potencialit që të afërmit e egër të llojeve dhe të kulturave të kultivuara të japin vetitë e dobishme për bimët ose kafshët, siç është rezistenca ndaj dëmtuesve ose sëmundjeve, ose përmirësimi i rendimenteve. Prandaj, larmia gjenetike i ofron shoqërisë një gamë të gjerë mundësish për të përballuar sfidat e ardhshme me ndryshimin e kushteve mjedisore, si dhe me kërkesat në rritje të tregut.

75% e larmisë gjenetike të bimëve është humbur vetëm në 30 vitet e fundit, pasi fermerët anembanë botës kanë lënë pas dore varietetet e tyre vendore dhe janë përqendruar te varietetet gjenetikisht identike, me rendiment shumë të lartë.

SHËRBIMET ME
RËNDËSI KULTURORE

Lidhen me përfitimet e paprekshme që njerëzit marrin nga ekosistemi

SHËRBIMET ME RËNDËSI KULTURORE

Përfitimet e paprekshme që njerëzit marrin nga ekosistemet quhen "shërbimet kulturore" ose shërbimet me rëndësi kulturore. Ato përfshijnë vlerën estetike të natyrës, frymëzimin dhe përvojën shpirtërore në lidhje me mjedisin natyror. Është e zakonshme që brenda këtij grupi të merren në konsideratë mundësitë për turizëm dhe rekreacion.

Këto lloje të shërbimeve janë shpesh të ndërlidhura, por lidhen edhe me grupet e tjera të shërbimeve të ekosistemit. Kështu p.sh, një gamë e gjerë e turizmit rural kombinon disa grupe shërbimesh të ekosistemit, siç është ushqim (kuzhina tradicionale), lloje të ndryshme të rekreacionit dhe të pushimit në kuadër të peizazheve gjysmënatyrore, dhe shpesh këto zona janë vende të përsosura për kolonitë e artit, të cilat kërkojnë frymëzim dhe kontakt me natyrën.


Argëtim dhe shëndet

Shëtitjet dhe aktivitetet sportive në natyrë nuk janë vetëm një formë e shkëlqyer e stërvitjes fizike, por gjithashtu i lejojnë njerëzit të relaksohen psiqikisht. Pavarësisht faktit se është e vështirë të matet, rëndësia e zonave të gjelbra për shëndetin fizik dhe mendor është gjithnjë e më shumë e njohur. Veçanërisht theksohet se qëndrimi në natyrë mund të kontribuojë në përmirësimin e aftësive shëndetësore dhe shoqërore te fëmijët dhe të rinjtë.


Turizëm

Ekosistemet dhe biodiversiteti luajnë një rol të rëndësishëm në shumë lloje të turizmit, i cili ofron përfitime të konsiderueshme ekonomike dhe burim vital të të ardhurave për shumë vende.Zonat tradicionale rurale janë bërë magnet për tërheqjen e turistëve nga qytetet e mëdha. Turizmi kulturor dhe ekoturizmi edukojnë qytetarët mbi rëndësinë e biodiversitetit.


Vlera estetike dhe shpirtërore

Gjuha, njohuria dhe mjedisi natyror kanë qenë gjithmonë në kontakt të ngushtë gjatë historisë. Biodiversiteti, ekosistemet dhe zonat natyrore kanë qenë një burim frymëzimi për krijimin artistik, kulturën, por edhe për shkencën. Në shumë pjesë të botës, tiparet natyrore si pyjet, shpellat ose malet kanë vlerë fetare, ndërsa natyra është një element i përbashkët për të gjitha fetë kryesore.



Top
Warning: Use of undefined constant sr - assumed 'sr' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/orcars/public_html/sasb-eu.org/cms/template.php on line 750

Warning: Use of undefined constant en - assumed 'en' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/orcars/public_html/sasb-eu.org/cms/template.php on line 751

Warning: Use of undefined constant мк - assumed 'мк' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/orcars/public_html/sasb-eu.org/cms/template.php on line 752

Warning: Use of undefined constant sq - assumed 'sq' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/orcars/public_html/sasb-eu.org/cms/template.php on line 753